Języki mniejszościowe, w tym język śląski, mają wartość kulturową i praktyczną: wzmacniają więzi międzypokoleniowe, rozwijają kreatywność i wspierają lepsze wyniki w edukacji jako naturalna ostoja lokalnej i regionalnej wielojęzyczności. W Europie ochrona takich języków opiera się na międzynarodowych porozumieniach — przede wszystkim na Karcie Języków Regionalnych lub Mniejszościowych opracowanej przez Radę Europy, która daje państwom wskazówki dotyczące promowania użycia języków regionalnych w życiu publicznym. Ponadto Ramowa Konwencja o Ochronie Mniejszości Narodowych ustanawia zobowiązania państw wobec mniejszości i ich praw kulturowych. Te akty prawne tworzą europejski standard ochrony — od edukacji dwujęzycznej, przez media lokalne, aż po użycie w administracji tam, gdzie jest to zasadne.
Dla Ślązaków język śląski to źródło dumy — od lokalnych gwar po literaturę, teatr, piosenki czy kino. Pamiętajmy, że około 457 tys. osób zadeklarowało używanie języka śląskiego w kontaktach domowych, w tym 85 tys. w województwie opolskim. Dla nas, Ślązaków, język śląski to język serca i język naszej tożsamości — naszego Hajmatu. Europejskie i cywilizacyjne standardy dają nam prawo do ochrony, kultywowania i nauczania naszego języka. Każdy, kto nam tego odmawia, sam stawia siebie poza obrębem cywilizacji zachodniej i europejskiej. My, Ślązacy, mamy prawo domagać się od naszego państwa uznania naszej mowy za język regionalny i jesteśmy zobowiązani do wszelkich starań o jej zachowanie i rozwój.
Dziś Rada Języka Śląskiego nawiązuje współpracę z Radą Języka Polskiego, a w planach jest powołanie przy Uniwersytecie Śląskim Centrum Badań nad Językiem Śląskim oraz działania mające na celu wypracowanie Strategii Ochrony, Rozwoju i Promocji Języka Śląskiego. Dlaczego jednak nic nie dzieje się w województwie opolskim? Czemu na Uniwersytecie Opolskim panuje marazm? Dlaczego Opolskie Edukatorium Regionalne organizuje wyłącznie Uniwersytet Śląski? Czy to tylko brak wiedzy, świadomości lub wrażliwości, czy może celowe bagatelizowanie Ślązaków przez elity województwa opolskiego?
Zachęcam, aby udali się Państwo do swojej najbliższej biblioteki i zapytali o książki po śląsku lub o Śląsku. Wiem, że w gminie Olesno na pewno takie pozycje znajdziecie. Jeżeli ktoś jest zainteresowany kupnem książek po śląsku, polecam internetowe sklepy wydawnictw, takie jak: Silesia Progress, Gryfnie, Ajncla, Księgarnia Domu Współpracy Polsko-Niemieckiej i wiele innych.
____
Fest ślōnskij gŏdki, a Ôpolske śpi!
Hned w nojbliższo sobota, 21 lutego, we Cołkiświotowy Dziyń Ôjczystego Jynzyka, spōminōmy, iże jynzyk to niy ino werkcojg do gŏdaniŏ, ale tyż pflygowanie pamiyńcie, zwikōw a idyntyfikacyje. Ôd 2000 rŏku, przi patrnerszafcie ze UNESCO, fajrujymy Cołkiświotowy Dziyń Ôjczystego Jynzyka, kery ukŏzuje znoczność roztomajtości gŏdkŏwyj a recht czowiekōw do gŏdaniŏ we swoji hajmatowyj gŏdce.
Myńszościowe jynzyki, w tym ślōnski, majōm kulturowy a praktycny wert: wzmocniajōm wiynzie miyndzygyneracjowe, rozwijajōm kreatywność a spōmŏgajōm lepszŏ edukacyjŏ za naturalno ôstoja lokalnyj a rygiōnalnyj mockogŏdkowoście. We Ojropie ôchrōna takich gŏdek ôpiyro sie na miyndzynacyjowyj sztamie — nojprzōd na Szkarcie Rygiōnalnych abo Myńszościowych Jynzykōw wyarbacjōnyj bez Ojropejsko Rada, co dōwo sztatōm skozōwki, jak pflygować użiwanie rygiōnalnych gŏdek w publicnym przestrzyństwie. Do tego Rōmowo Konwyncyjŏ ô Ôchronie Myńszości Nacyjowych nasztalowanŏ ôbligŏwaniym sie sztatōw skuli myńszości a jejich kulturowych rechtōw. Te rechty społym tworzōm ojropejski sztandard ôchrōny — ôd edukacyje dwugŏdkowyj, bez lokalne mydia, aż po użiwanie we administracyji tam, kaj to sie zdŏ.
Dlŏ Ślōnzŏkōw ślōnski jynzyk to zdrzōdło do bycia sztolc — ôd lokalnych charw aż po srogo literatura, tyjater, śpiywki a kino. Musimy dać pozōr coby spamiytać, iże kole 457 tysiyncōw czowiekōw zadeklarowiyło co użiwajōm ślōnskigo jynzyka w dōma, toć przeca 85 tysiyncōw we ôpolskiym wojewōdztwie. Dlŏ nŏs, Ślōnzŏkōw, ślōnski jynzyk to jynzyk syrca a nasyj idyntyfikacyje — nasego Hajmatu. Ojropejske a cywilizacyjne sztandardy dŏwajōm nōm recht do ôchrōny, ôbchodzynio a edukacyje nasego jynzyka. Kŏżdy, fto nōm tego ôdmŏwio, sōm stŏwio sie krōm zochodnij a ojropejskij cywilizacyje. My, Ślōnzŏki, mōmy recht coby dōmogać sie ôd nasego Sztatu uznŏwaniŏ nasyj gŏdki za rygiōnalny jynzyk a sōm my tyż sami ôbligŏwani do wszyjskich możebnych starōń ô jigo ôstōnie sie a rozrost.
Terŏźnie Rada Ślōnskigo Jynzyka binduje arbajcynie społym ze Radōm Polskigo Jynzyka, a w planach je szfniyncie przi Ślōnskim Uniwerzytecie Cyntrōm Podszukowań nad Ślōnskim Jynzykiym, a tyż inksze dziołania, co majōm bez cyl stworzinie Strategije Ôchrony, Rozrostu a Prōmocyje Ślōnskigo Jynzyka. Po jakymu ino nic sie niy dzieje we ôpolskiym wojewōdztwie? Po jakymu na Ôpolskiym Uniwerzitecie je tak ajnfachowo? Po jakymu Ôpolske Edukatorium Rygiōnalne kludzi ino Ślōnski Uniwerzitet? Je to ino brak wiedze, spokopiynio abo ymfyndliwoście, eli moge cylowe ômijanie Ślōnzŏkōw bez „ylity” ôpolskigo wojewōdztwa?
Rajcuja Wŏs cobyście pośli do swoji niyskoryj bibliotyki a spytali ô ksiōnżki po ślōnsku abo ô Ślōnsku. Wiym, iże we Gminie Ôlesno na zicher take pozycyje znojdziecie. A jak fto je interesantny coby sprowić se ksiōnżki po ślōnsku, to rykomanduja Wōm necowe geszefty ôd roztomajtych ferlagōw, jak bez przikłod: Silesia Progress, Gryfnie, Ajncla, Księgarnia Domu Współpracy Polsko-Niemieckiej a mocka inkszych.
Tomasz Hutsch
