To coś więcej niż artystyczna dekoracja. Murale stały się swoistą opowieścią o historii i kulturze wsi, przypominając mieszkańcom i przyjezdnym o zwyczajach, które wyróżniają Borki Małe na tle innych miejscowości powiatu, ba regionu.
– Chcieliśmy w nieco inny sposób, bardziej namacalny, bardziej spektakularny pokazać nasze piękne tradycje – mówi Szymon Brodacki, który był inicjatorem projektu. Mało tego, w imieniu małoboreckiego stowarzyszenia napisał wniosek i pozyskał środki na jego realizację.
– Można powiedzieć, że radość była potrójna – mówi Szymon Brodacki. – Okazało się bowiem, że powstaną trzy murale. Liczyliśmy góra na dwa, a otrzymaliśmy środki, które pozwoliły wykonać aż trzy.
Trzy murale to trzy małoboreckie tradycje, które wciąż są żywe i przekazywane z pokolenia na pokolenie. – Nie ma w naszej miejscowości mieszkańca, który nie wiedziałby co to Krzyżoki, co to Mikołaje, co to gaik – zapewnia Teresa Wiendlocha, sołtys Borek Małych. – Za czasów kawalerskich dobrych kilka lat byłem Krzyżokiem – mówi radny Klaudiusz Bardorz. – Za dziecka z gaikiem też chodziłem. Teraz tę tradycję podtrzymują moi synowie: Błażej i Antek.
Miejscowi wiedzą, przyjezdni nie zawsze… – I po to właśnie powstały murale, by pokazywać, by promować nasze tradycje – dodaje Szymon Brodacki.
Jak się okazuje zainteresowanie już jest. Do Borek Małych, tak jak w i czasie wielkanocnej soboty, kiedy to Krzyżoki w centrum wioski wieszają bramę z kilku tysięcy wydmuszek, przyjeżdżają zainteresowani. Murale prezentują się pięknie, to bez wątpienia zasługa Grupy Murki z Opola, która zajęła się wykonaniem murali. A gdzie się znajdują i co można na nich podziwiać?
– Na ścianie sali OSP są Mikołaje, na przystanku – gaik, a na prywatnej stodole – Krzyżoki – zaznacza Szymon Brodacki.
A teraz słów kilka o tym jaki tradycje zobaczyć można na muralach.
Małoboreckie Krzyżoki – wielkanocny zwyczaj, którego korzenie sięgają wielu pokoleń. W obrzędzie uczestniczy dwunastu kawalerów, symbolicznie nawiązujących do dwunastu apostołów. Przez cały Wielki Post zbierają oni wydmuszki, z których powstaje wielkanocna brama złożona z kilku tysięcy jajek, zawieszana w nocy z Wielkiej Soboty na Niedzielę Wielkanocną. Przed wschodem słońca kawalerowie ruszają w pola z historycznymi chorągwiami oraz figurą Zmartwychwstałego. Śpiewając pieśni, obchodzą tereny rolne, aby błagać o pomyślne plony i urodzaj. Tradycja Krzyżoków została wpisana na Krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego.
Na muralu nie zabrakło również Mikołajów, czyli wyjątkowego zwyczaju obchodzonego 6 grudnia. Tego dnia po Borkach Małych wędruje barwna grupa przebierańców, odwiedzając kolejne gospodarstwa. Wśród charakterystycznych postaci znajduje się m.in. Ber, czyli Niedźwiedź, którego zadaniem jest zwrócenie na siebie uwagi głośnym zachowaniem. Kolędnicy wchodzą do domów, żartują z mieszkańcami i składają im życzenia. To żywa tradycja, która mimo upływu lat wciąż jest obecna w życiu lokalnej społeczności.
Trzecim przedstawionym zwyczajem jest Gaik – wiosenny obrzęd związany z okresem Wielkiego Postu. Dzieci, niosąc przystrojoną gałąź, odwiedzają gospodarstwa
i śpiewają tradycyjne pieśni. Zwyczaj ten, znany również w innych miejscowościach regionu oleskiego, przypomina o dawnym rytmie życia wiejskiej społeczności i tradycjach przekazywanych z pokolenia na pokolenie.
– Tych tradycji jest więcej, bo mamy jeszcze klekotki, krzyżyki na polach czy bukieciki z kwiatów oraz ziół na małoborecki odpust – zaznacza Szymon Brodacki. – Być może
w przyszłości i one zostaną uwiecznione, czas pokaże…
Jedno jest pewne: dzięki muralom już dziś codzienna przestrzeń Borek Małych stała się jednocześnie plenerową opowieścią o lokalnej kulturze. Każdy z przedstawionych obrzędów ma własną historię, ale wszystkie łączy jedno – są częścią tożsamości mieszkańców i wciąż pozostają żywym elementem życia wsi.
To właśnie dlatego warto zobaczyć murale nie tylko jako dzieła sztuki, lecz także jako zaproszenie do poznania tej miejscowości – ich historii, mieszkańców i niezwykłych zwyczajów, które tutaj nadal mają swoje miejsce.
Zadanie pn. „Mury Kultury – obrazy małoboreckich tradycji” zostało współfinansowane z budżetu Województwa Opolskiego w ramach zadania publicznego w zakresie wsparcia działalności wspomagającej rozwój wspólnot i społeczności lokalnych pn. „Opolska Wieś Malowana”.
MK
zdj.: archiwum prywatne
