– Za długo byłam belfrem, żeby siedzieć i mówić, muszę wstać – tymi słowami prof. dr hab. Dorota Simonides rozpoczęła swoją opowieść podczas spotkania w Oleśnie.
Już na początku podkreśliła, że przyjechała tu z ogromną przyjemnością. Nic dziwnego. Z ziemią oleską łączą ją bowiem wyjątkowe wspomnienia – związane z wieloletnią pracą badawczą, spotkaniami z mieszkańcami i odkrywaniem skarbów lokalnej kultury.
– Olesno kojarzy mi się z 1969 rokiem – kontynuowała. – Rok wcześniej, w 1968, wydarzyło się wiele trudnych rzeczy. Może niektórzy z państwa pamiętają, jak bardzo niespokojny był to czas. I właśnie w tym 1969 roku partia chciała, żebyśmy zajęli się kulturą ludową, zaczęto mówić o konieczności zbierania naszego dziedzictwa narodowego. Nagle znalazły się pieniądze. Nagle Wyższa Szkoła Pedagogiczna w Opolu dostała mikrobusa.

Właśnie w 1969 roku ówczesny przewodniczący Powiatowej Rady Narodowej w Oleśnie Mieczysław Moryto zaprosił profesor Simonides i jej studentów do prowadzenia badań folklorystycznych na ziemi oleskiej. Tak rozpoczęła się niezwykła przygoda dokumentowania tradycji, obyczajów i codziennego życia mieszkańców powiatu.
– A my zbieraliśmy wszystko – kontynuowała pani profesor. – Obrzędy, zwyczaje, wierzenia, opowieści ustne, wiersze, pieśni, dawne przepisy kulinarne. Interesowały nas kluski śląskie, modra kapusta i wszystko, co stanowiło część codziennego życia mieszkańców. Wszystko było dla nas wartościowe. Wszystko było skarbem.
W opowieści profesor Simonides powracał także Wachów, a szczególnie tamtejszy camping, który stał się bazą dla młodych badaczy. Choć warunki były bardzo skromne, wspominała ten czas z ogromnym sentymentem.

– Był mały, bardzo skromny, wręcz prymitywny, ale dla nas to była ogromna radość – opowiadała. – Mieliśmy staw, mogliśmy się kąpać, pływać. Człowiek cieszył się z takich rzeczy! W niedziele spotykaliśmy górników, którzy przyjeżdżali na grzybobranie. Ostrzegaliśmy ich, że grzyby, które zbierają, są trujące. A oni odpowiadali: „To nic, ale mamy przed żonami dowód, że byliśmy na grzybach!”. I jak tu było nie lubić takich ludzi? Nawiązywaliśmy z nimi wspaniałe kontakty.
Badania obejmowały wiele miejscowości powiatu oleskiego. Profesor wraz ze studentami docierała do Uszyc, Sowczyc, Wachowic, Borek Wielkich, Gronowic, Bodzanowic i wielu innych miejscowości. Wszędzie rozmawiali z mieszkańcami, słuchali ich historii, zapisywali i nagrywali opowieści, które stanowiły bezcenne świadectwo lokalnej tożsamości.
– Wszędzie szukaliśmy dawnych historii, rozmawialiśmy z ludźmi, zapisywaliśmy i nagrywaliśmy ich opowieści – mówiła. – Proszę sobie wyobrazić, jakie wtedy mieliśmy magnetofony! To były ogromne, ciężkie urządzenia. To nie były dzisiejsze telefony, które można schować do kieszeni. A dotarcie do ludzi w tamtych czasach też nie było takie proste. Trzeba było mieć odpowiednie podejście. Najpierw szło się do sekretarza PZPR i mówiło, że przyjeżdżamy ze studentami zbierać dawne skarby ludowe. A potem trzeba było pójść do księdza proboszcza i poprosić, żeby po nieszporach powiedział mieszkańcom, że przyjdą studenci i będą chcieli z nimi porozmawiać, coś nagrać. Takie to były czasy!
Nie zabrakło również rodzinnych anegdot, które pokazały, że nawet podczas intensywnej pracy badawczej nie brakowało zabawnych sytuacji. W weekendy do profesor dojeżdżał mąż wraz z dziećmi. Przyjeżdżali syrenką. Jego poważny wygląd sprawiał jednak, że starsze mieszkanki wsi brały go za księdza.
– Wyglądał bardzo poważnie, co zresztą miało swoje konsekwencje – opowiadała pani profesor. – Starsze panie brały go za księdza! I, proszę sobie wyobrazić, jemu opowiadały znacznie więcej niż nam. Podchodziły do niego i mówiły: „Niech będzie pochwalony!”. A ja za każdym razem musiałam tłumaczyć: „Ale to mój mąż, to nie ksiądz!”.

Za tymi pełnymi humoru wspomnieniami kryje się ogromna praca, której znaczenia trudno przecenić. Dzięki profesor Dorocie Simonides i jej studentom udało się ocalić od zapomnienia wiele dawnych obrzędów, wierzeń, pieśni, opowieści i zwyczajów. Utrwalili także fragmenty codzienności mieszkańców ziemi oleskiej – ich kuchnię, tradycje rodzinne, sposób spędzania czasu i historie przekazywane z pokolenia na pokolenie.
Profesor Dorota Simonides to nie tylko wybitna badaczka folkloru i niematerialnego dziedzictwa kultury, ale również osoba od lat zaangażowana w życie publiczne. Przez jedną kadencję była posłanką na Sejm RP, a przez pięć kadencji senatorką. Łącznie przez 20 lat zasiadała w polskim parlamencie, reprezentując sprawy regionu i angażując się w działalność publiczną.
Spotkanie w Oleśnie było sentymentalną podróżą do lat sześćdziesiątych, ale również okazją do przypomnienia dorobku i niezwykłej drogi życiowej pani profesor. Dziś, 19 listopada Dorota Simonides obchodzi 98. urodziny. To niezwykła osobowość, autorytet, kobieta o ogromnej wiedzy, sile i mądrości, a przy tym obdarzona wyjątkowym poczuciem humoru.
Spotkanie autorskie odbyło się w ramach cyklu „Zaczytane Opolskie” w Centrum Szkoleniowo-Rekreacyjnym 5 Poziom. Rozmowę z profesor Dorotą Simonides poprowadziła prof. dr hab. Joanna Hajduk-Nijakowska. Gościem honorowym wydarzenia była marszałek Senatu RP Małgorzata Kidawa-Błońska. W spotkaniu uczestniczyli również senatorowie RP: Beniamin Godyla i Piotr Woźniak.
W imieniu całej redakcji życzymy Pani Profesor przede wszystkim zdrowia, pogody ducha, nieustającej energii, uśmiechu i wielu pięknych chwil. Dziękujemy za mądrość, pasję i historie ocalone od zapomnienia. Wszystkiego najlepszego, Pani Profesor!
MK












